این عکس مربوط به زهکشی پشت دیوار زیرزمین سال ۱۳۹۴ و یکی از پروژه‌هایی است که خودم در آن حضور داشتم؛ یک برج در جزیره کیش.
در این پروژه، به دلیل احداث طبقات زیرزمین در تراز پایین‌تر از صفر و شرایط زمین، یکی از موضوعات مهمی که باید از همان ابتدا به آن توجه می‌کردیم، کنترل و هدایت آب در پشت دیوارهای بتنی زیرزمین بود.
در این قسمت ابتدا سطح خارجی دیوار بتنی را ایزولاسیون کردیم. بعد از آن یک لایه دیوار با ضخامت حدود ۲۰ سانتی‌متر اجرا شد تا از لایه عایق در برابر ضربه، برخورد مصالح و آسیب‌های احتمالی عملیات بعدی محافظت کند.
اما مرحله جالب‌تر کار بعد از این لایه است.
در ادامه، فضای پشت این دیوار با لاشه‌چینی و سنگ‌چینی پر شد.
حالا شاید سؤال این باشد که چرا همان ابتدا خاک نریختیم؟
دلیلش ساده است؛ می‌خواستیم مسیر مناسبی برای نفوذ و عبور آب وجود داشته باشد.
سنگ‌های درشت و فضای خالی بین آن‌ها باعث می‌شوند آب بتواند از بین سنگ‌ها عبور کند و به تراز پایین‌تر هدایت شود. به این ترتیب، به جای اینکه آب در پشت دیوار بتنی جمع شود و فشار هیدرواستاتیکی ایجاد کند، مسیر مشخصی برای حرکت و تخلیه آن در نظر گرفته می‌شود.
این موضوع در ساختمان‌هایی که زیرزمین آن‌ها پایین‌تر از تراز آب یا در معرض نفوذ آب زیرزمینی و آب‌های سطحی قرار دارند، اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند.
البته یک نکته مهم را نباید فراموش کنیم:
لاشه‌چینی به‌تنهایی یک سیستم زهکشی کامل محسوب نمی‌شود. عملکرد صحیح سیستم به جزئیات طراحی و اجرای آن، مسیر تخلیه آب، تراز خروجی، شرایط خاک، عایق‌کاری و جزئیات زهکش بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک روش اجرایی را بدون توجه به شرایط پروژه برای همه ساختمان‌ها تجویز کرد.
در واقع هدف اصلی این است که آب پشت دیوار کنترل، جمع‌آوری و به مسیر مناسب هدایت شود و اجازه ندهیم تجمع آب باعث افزایش فشار جانبی و ایجاد مشکل برای دیوار و سیستم آب‌بندی شود.
یک نکته اجرایی دیگر در همین عکس
اگر به تصویر دقت کنید، فقط موضوع زهکشی مطرح نیست. نحوه اجرای دیوار محافظ، فاصله آن از دیوار بتنی، سنگ‌چینی و حتی شرایط بستر و شیب محل هم جزئیاتی هستند که در عملکرد نهایی این سیستم تأثیر دارند.
در پروژه‌های زیرزمین، خیلی وقت‌ها مشکل اصلی زمانی خودش را نشان می‌دهد که کار تمام شده و دیگر به پشت دیوار دسترسی نداریم. به همین دلیل، اجرای صحیح جزئیاتی که بعداً کاملاً پنهان می‌شوند، اهمیت بیشتری از قسمت‌هایی دارد که بعد از اتمام ساختمان قابل مشاهده هستند.
مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان نیز در بخش مربوط به زهکشی و آب‌بندی دیوارها بر پیش‌بینی سیستم زهکش و فیلتر مناسب در پشت دیوار، در شرایطی که دیوار برای فشار هیدرواستاتیکی طراحی نشده باشد، تأکید دارد. همچنین برای دیوارهای زیرزمین، موضوع آب‌بندی و در نظر گرفتن فشار احتمالی آب در طراحی مطرح شده است.
از طرف دیگر، نشریه ۵۵ مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی نیز بخش مستقلی برای زهکشی و آب‌بندی دارد و در آن موضوعاتی مانند اجزای سامانه زهکشی، کانال‌های زهکشی، لایه‌های عایق و سیستم‌های زهکشی زیرسطحی مورد توجه قرار گرفته است.
این عکس فقط یک نمونه از روش اجرایی است که در یک پروژه واقعی اجرا شده و طبیعتاً جزئیات سیستم زهکشی هر پروژه باید متناسب با شرایط ژئوتکنیکی، تراز آب زیرزمینی، نوع سازه و نقشه‌های مصوب بررسی شود.
اگر شما هم در پروژه‌هایتان با روش‌های اجرایی متفاوتی برای کنترل آب پشت دیوارهای زیرزمین مواجه شده‌اید، در قسمت نظرات بنویسید تا سایر مهندسان هم بتوانند از تجربه‌های اجرایی همدیگر استفاده کنند.
